Terapia astmy oskrzelowej z perspektywy homeopatii klasycznej i klinicznej 

Astma oskrzelowa (często nazywana po prostu astmą) to przewlekła choroba zapalna dolnych dróg oddechowych, charakteryzująca się nadreaktywnością oskrzeli i okresowym ich zwężaniem​. W praktyce oznacza to nawracające napady duszności, którym często towarzyszy świszczący oddech, uczucie ucisku w klatce piersiowej oraz męczący kaszel (często suchy lub z odkrztuszaniem niewielkiej ilości śluzowej wydzieliny)​. Objawy mają zmienne nasilenie – mogą ustępować samoistnie lub po podaniu leku rozkurczowego, a między napadami chory często oddycha zupełnie normalnie. Astma to schorzenie heterogenne (występuje w różnych postaciach) i dotyka zarówno dzieci, jak i dorosłych na całym świecie.

Medycyna konwencjonalna postrzega astmę jako rezultat złożonej interakcji czynników genetycznych i środowiskowych. Standardowe leczenie opiera się głównie na lekach wziewnych – steroidach zmniejszających zapalenie oskrzeli oraz bronchodilatatorach rozszerzających oskrzela – które pomagają zapobiegać napadom i łagodzić objawy w razie ataku. Coraz więcej osób poszukuje jednak także alternatywnych metod terapii, takich jak homeopatia, aby wspomóc terapię lub złagodzić objawy astmy. W niniejszym artykule przedstawimy podstawowe informacje o astmie oskrzelowej (przyczyny i czynniki wyzwalające objawy z punktu widzenia medycyny akademickiej), a następnie skupimy się na podejściu homeopatycznym: omówimy najczęściej stosowane leki homeopatyczne w astmie, ich charakterystykę i zastosowanie. Nie zabraknie również sekcji FAQ z odpowiedziami na najczęstsze pytania pacjentów.

Co to jest astma oskrzelowa?

Astma oskrzelowa to przewlekła (długotrwała) choroba układu oddechowego, w której dochodzi do stanu zapalnego w oskrzelach i ich nadmiernej reakcji na różne bodźce. Pod wpływem tych bodźców mięśniówka oskrzeli kurczy się, błona śluzowa puchnie, a drogi oddechowe ulegają zwężeniu i zaczynają produkować gęsty śluz. W rezultacie pojawiają się typowe objawy: trudności z oddychaniem (duszność), świszczący, spłycony oddech, napadowy kaszel oraz uczucie ciasnoty w klatce piersiowej. Symptomy astmy często zaostrzają się nocą lub nad ranem, a także pod wpływem wysiłku czy zimnego powietrza.

Astma ma charakter nawracający – objawy mogą pojawiać się okresowo (w postaci ataków/napadów astmy), pomiędzy którymi pacjent czuje się dobrze lub prawie dobrze. Charakterystyczna jest zmienność nasilenia dolegliwości: od łagodnych epizodów po ciężkie ataki wymagające natychmiastowej pomocy medycznej. W odróżnieniu od np. POChP, zwężenie oskrzeli w astmie zwykle jest odwracalne – po podaniu leku rozkurczowego (np. inhalatora z szybkim β-mimetykiem) oddech się poprawia.

Ważne jest podkreślenie, że astma jest chorobą bardzo powszechną. Szacuje się, że na świecie choruje na nią kilkaset milionów ludzi, a liczba ta rośnie​. Choroba ta najczęściej zaczyna się w dzieciństwie (szczególnie postać alergiczna), ale może ujawnić się w każdym wieku. Dzięki postępowi medycyny większość pacjentów z astmą, przy odpowiednim leczeniu, wiedzie normalne życie – wielu sportowców czy osób aktywnych zawodowo również choruje na astmę, jednak przy właściwej kontroli choroby nie stanowi to dla nich bariery.

Przyczyny astmy według medycyny akademickiej

Dlaczego chorujemy na astmę? Wbrew pozorom astma nie ma jednej prostej przyczyny. Współczesna medycyna opisuje astmę jako chorobę o etiologii wieloczynnikowej, co oznacza, że na jej rozwój wpływa kombinacja kilku elementów:

• Predyspozycje genetyczne: Badania wskazują, że skłonność do astmy i alergii może być dziedziczna. Jeśli rodzice cierpią na choroby atopowe (np. alergiczny nieżyt nosa, astmę, wyprysk alergiczny), ryzyko, że dziecko zachoruje na astmę, jest większe. Pewne warianty genów wpływające na funkcjonowanie układu immunologicznego mogą sprzyjać nadmiernej reakcji zapalnej w oskrzelach. Astma bywa częścią tzw. atopii, czyli wrodzonej skłonności do reakcji alergicznych.
• Czynniki środowiskowe: Sama predyspozycja genetyczna to nie wszystko – duże znaczenie mają czynniki zewnętrzne. Do najważniejszych należą narażenie na alergeny (np. roztocza kurzu domowego, pyłki traw i drzew, sierść zwierząt, pleśnie), a także zanieczyszczenia powietrza. Dym tytoniowy (zarówno czynne palenie, jak i bierne w dzieciństwie) istotnie zwiększa ryzyko rozwoju astmy. Szkodliwe mogą być również czynniki zawodowe: kontakt z drażniącymi chemikaliami, pyłami (np. mąka, lateks, opary farb) w miejscu pracy może prowadzić do tzw. astmy zawodowej. Niektóre badania sugerują, że infekcje wirusowe we wczesnym dzieciństwie (np. wirus RSV) mogą uszkadzać nabłonek dróg oddechowych i predysponować do astmy. Istnieje też teoria „higieniczna”, według której życie w zbyt sterylnych warunkach we wczesnym dzieciństwie może zaburzać kształtowanie się układu immunologicznego – organizm nudząc się, zaczyna reagować nadmiernie na nieszkodliwe bodźce alergiczne.
• Inne czynniki ryzyka: Do rozwoju astmy mogą przyczyniać się także otyłość (nadmierna masa ciała sprzyja przewlekłemu stanowi zapalnemu i utrudnia oddychanie mechanicznie), płeć (w dzieciństwie częściej chorują chłopcy, ale wśród dorosłych – kobiety), a nawet rasa (statystycznie w niektórych populacjach ryzyko astmy jest wyższe, np. u Afroamerykanów, co może mieć związek zarówno z czynnikami genetycznymi, jak i socjoekonomicznymi).

Podsumowując, medycyna akademicka uważa, że astma powstaje na podłożu genetycznym, przy współudziale szkodliwych czynników środowiskowych. Dochodzi do nieprawidłowej reakcji immunologicznej – oskrzela osoby chorej „nadinterpretują” bodźce (np. alergeny, zimne powietrze) jako zagrożenie, skutkiem czego jest nieadekwatne pobudzenie układu odpornościowego i przewlekły stan zapalny w drogach oddechowych. Ten stan zapalny powoduje obrzęk i nadmierną kurczliwość oskrzeli, prowadząc do objawów astmy.

Czynniki wyzwalające i pogarszające objawy astmy

Osoba chorująca na astmę może przez dłuższy czas czuć się dobrze, jednak pod wpływem pewnych czynników wyzwalających dochodzi u niej do napadu duszności. Ważne jest poznanie i unikanie tych czynników, bo to pozwala zmniejszyć częstość ataków. Do najbardziej znanych wyzwalaczy i czynników pogarszających objawy astmy należą m.in.​:

• Alergeny wziewne: Kontakt z alergenami, na które pacjent jest uczulony, często prowokuje objawy. Najczęstsze to roztocza kurzu domowego (obecne np. w kurzu, starych materacach), pyłki roślin (traw, chwastów, drzew – w sezonie pylenia), sierść i naskórek zwierząt domowych (koty, psy), zarodniki pleśni (szczególnie w wilgotnych, słabo wietrzonych pomieszczeniach). U osób z alergią wziewną atak astmy może wywołać np. sprzątanie zakurzonego strychu, wyjście na pole w trakcie pylenia traw, czy głaskanie kota w okresie zaostrzenia alergii.
• Zakażenia dróg oddechowych: Infekcje wirusowe (przeziębienia, grypa) oraz bakteryjne zapalenia oskrzeli często powodują zaostrzenie astmy. Są one jedną z najczęstszych przyczyn poważnych napadów astmy u dzieci. Infekcja powoduje nasilenie stanu zapalnego w oskrzelach i zwiększa ich nadreaktywność. Dlatego astmatycy w sezonie jesienno-zimowym muszą szczególnie na siebie uważać, a w razie choroby niezwłocznie wdrażać leczenie (np. częstsze stosowanie inhalatora zgodnie z planem leczenia ustalonym z lekarzem).
• Wysiłek fizyczny: U części chorych (szczególnie nieleczonych właściwie) ataki astmy prowokuje intensywny wysiłek – jest to tzw. astma wysiłkowa. Objawia się dusznością pojawiającą się podczas lub tuż po aktywności fizycznej, takiej jak bieganie, szybki marsz, a u dzieci – nawet podczas zabawy. Często taki atak szybko mija, ale bywa to sygnał, że astma nie jest dobrze kontrolowana (bo przy właściwym leczeniu większość astmatyków toleruje wysiłek całkiem dobrze). Wysiłkowy skurcz oskrzeli częściej występuje w zimnym, suchym powietrzu (np. bieganie zimą).
• Czynniki atmosferyczne: Zimne powietrze jest typowym czynnikiem wyzwalającym skurcz oskrzeli – wiele osób z astmą odczuwa pogorszenie, gdy oddycha mroźnym, suchym powietrzem (stąd ataki zimą). Również nagła zmiana temperatury (np. wejście z mrozu do ciepłego domu lub odwrotnie) może indukować objawy. U niektórych pacjentów problemem jest także wysoka wilgotność i związana z tym obecność pleśni oraz roztoczy. Z kolei burze z piorunami w sezonie pylenia mogą powodować tzw. astmę burzową – masowe uwolnienie alergenów z ziaren pyłku podczas burzy wywołuje u alergików ciężkie napady.
• Zanieczyszczenia powietrza i substancje drażniące: Oddychanie zanieczyszczonym powietrzem źle wpływa na każdego, a tym bardziej na astmatyków. Smog (zawierający pyły PM10, PM2.5, tlenki siarki i azotu itp.) oraz dym tytoniowy to jedne z najważniejszych czynników zaostrzających astmę. Również ostre zapachy i chemikalia (np. opary farb, perfumy, chlor, spaliny) mogą podrażniać drogi oddechowe i wywołać kaszel oraz duszność u wrażliwych osób.
• Silne emocje i stres: Reakcje emocjonalne, zwłaszcza płacz, krzyk, śmiech lub silny stres, wiążą się ze zmianą rytmu oddechu (np. płacz powoduje urywany oddech, śmiech – gwałtowne wdechy). U niektórych astmatyków może to prowokować objawy. Stres przewlekły również negatywnie wpływa na kontrolę astmy – zwiększa stan zapalny w organizmie i zmienia reakcje hormonalne, co może nasilać objawy. Warto więc, aby chorzy na astmę uczyli się radzić sobie ze stresem (techniki relaksacyjne, ćwiczenia oddechowe).
• Leki i dodatki do żywności: Pewne leki mogą wywołać napad astmy u podatnych osób. Klasyczny przykład to aspiryna i inne niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) – u ok. 10% chorych dorosłych występuje astma aspirynowa (triada aspirynowa), gdzie zażycie tych leków wywołuje ciężki skurcz oskrzeli. Również beta-blokery (stosowane m.in. w nadciśnieniu) mogą zwężać oskrzela. Z kolei wśród dodatków do żywności negatywnie działają np. dwusiarczki (siarczyny) używane jako konserwanty – niektórzy astmatycy po spożyciu np. suszonych siarkowanych owoców czy wina z siarczynami odczuwają nasilenie duszności.
• Czynniki związane ze stylem życia i zdrowiem: Niewłaściwie kontrolowana astma sama się napędza – nieprzestrzeganie zaleceń lekarskich (nieregularne stosowanie inhalatorów kontrolujących zapalenie) prowadzi do częstszych objawów. Również brak aktywności fizycznej i wynikająca z tego słaba wydolność organizmu może sprawiać, że nawet mniejsze obciążenie wywoła duszność. Choroby towarzyszące pogarszają astmę – np. nieleczony przewlekły katar sienny i zapalenie zatok nasilają odruch kaszlowy i obturację oskrzeli, refluks żołądkowo-przełykowy może prowokować odruchowy skurcz oskrzeli, a otyłość utrudnia wentylację płuc.

Podsumowanie: Każdy pacjent z astmą powinien starać się rozpoznać swoje wyzwalacze i unikać ich w miarę możliwości. Oczywiście nie zawsze da się wyeliminować wszystkie (np. nie przestaniemy oddychać z obawy przed smogiem), ale świadomość, co nam szkodzi, pomaga lepiej zapobiegać atakom. Np. jeśli wiem, że mam silną alergię na kota – nie trzymam kota w domu; jeśli zimne powietrze mnie dusi – noszę zimą szalik zasłaniający usta i nos, by ogrzać wdychane powietrze; jeśli wysiłek powoduje duszność – używam inhalatora ochronnie przed intensywnym treningiem itd. Edukacja w tym zakresie jest kluczowa w terapii astmy.

Astma – najczęstsze pytania i odpowiedzi (FAQ)

Poniżej przedstawiamy FAQ dotyczące astmy – często zadawane pytania pacjentów oraz odpowiedzi na nie, uwzględniające zarówno konwencjonalne podejście medyczne, jak i perspektywę terapii homeopatycznej.

Q: Jakie są najskuteczniejsze leki homeopatyczne na astmę?
A: Homeopatia zakłada indywidualny dobór leku do pacjenta, więc nie ma jednego uniwersalnego „najlepszego” leku homeopatycznego na astmę dla wszystkich. To, co zadziała u jednego chorego, u innego może nie przynieść poprawy – wszystko zależy od obrazu objawów i typu pacjenta. Istnieje jednak pewna grupa leków homeopatycznych, które są szczególnie często zalecane przy astmie. Należą do nich m.in. Arsenicum album i Natrum sulphuricum, które wielu homeopatów uznaje za jedne z najważniejszych w terapii astmy. Oprócz nich często stosuje się także takie środki jak Ipecacuanha, Spongia tosta, Antimonium tartaricum, Nux vomica, Pulsatilla, Carbo vegetabilis czy Chamomilla – każdy z nich odpowiada określonemu profilowi objawów (szczegółowy opis tych leków znajduje się w dalszej części artykułu). Skuteczność terapii homeopatycznej zależy od trafnego dopasowania leku do pacjenta, dlatego ważna jest konsultacja z doświadczonym homeopatą, który zbierze dokładny wywiad i na tej podstawie dobierze optymalne remedium.

Q: Jak szybko widać efekty terapii hoemoaptycznej astmy?
A: To bardzo indywidualna kwestia. Homeopatia zazwyczaj nie przynosi ulgi natychmiast (zwłaszcza w przewlekłych chorobach, do jakich należy astma) – trzeba dać organizmowi czas na tzw. pobudzenie sił naturalnych. U niektórych osób poprawa może pojawić się po kilku tygodniach regularnego przyjmowania zaleconych remediów, u innych potrzeba kilku miesięcy, by zaobserwować wyraźną różnicę w częstości lub intensywności ataków​. Często najpierw pacjenci zauważają subtelne zmiany: np. nieco rzadsze sięganie po inhalator doraźny, lepszy sen, mniejszą męczliwość. Z czasem (przy kontynuacji terapii) napady astmy mogą stać się łagodniejsze lub rzadsze. Warto podkreślić, że jeśli przez dłuższy czas (np. 2–3 miesiące) nie ma żadnej poprawy, homeopata może zdecydować o zmianie leku lub potencji. Każdy organizm reaguje inaczej – cierpliwość jest ważna, ale równie ważna jest realistyczna ocena skuteczności.

Q: Czy terapia homeopatyczna astmy jest bezpieczne?
A: Leki homeopatyczne uznawane są za bardzo bezpieczne pod względem toksyczności i działań niepożądanych. Ponieważ zawierają znikome (często niemierzalne) ilości substancji czynnych, nie wykazują typowych dla konwencjonalnych leków działań ubocznych – nie powodują np. drżenia rąk, przyspieszenia akcji serca czy grzybicy jamy ustnej, które mogą występować przy nadużywaniu wziewnych leków na astmę. Homeopatia jest postrzegana jako metoda łagodna i bezpieczna nawet przy długotrwałym stosowaniu​. Oczywiście, należy korzystać z preparatów ze sprawdzonych źródeł (np. apteki homeopatyczne), aby mieć pewność co do jakości i odpowiedniego rozcieńczenia leku. Same granulki czy krople homeopatyczne nie wchodzą w interakcje z lekami konwencjonalnymi, więc mogą być stosowane równolegle. W bardzo rzadkich przypadkach może wystąpić przejściowe nasilenie objawów na początku terapii (tzw. pogorszenie homeopatyczne), które zwykle szybko mija i jest interpretowane przez homeopatów jako znak pobudzenia sił życiowych organizmu. Nie należy samemu eksperymentować z wysokimi potencjami bez konsultacji.

Q: Czy dzieci i kobiety w ciąży mogą stosować homeopatię na astmę?
A: Tak, leki homeopatyczne są stosowane u dzieci już od najmłodszych lat i uchodzą za jedne z najbezpieczniejszych – m.in. dlatego, że nie zawierają chemicznych dodatków i mają postać słodkich granulek, które łatwo podać dziecku (rozpuszczają się w ustach). Wiele rodziców astmatycznych maluchów poszukuje łagodniejszych metod wspomagania terapii i często sięga po homeopatię. Warto jednak robić to pod nadzorem homeopaty, aby właściwie dobrać lek do objawów dziecka. Również kobiety w ciąży chore na astmę mogą stosować homeopatię – brak jest doniesień, by odpowiednio przygotowane leki homeopatyczne szkodziły płodowi (zawierają one przecież jedynie „informację” o substancji, nie zaś materialną cząsteczkę). Wręcz przeciwnie, czasem homeopatia bywa pomocą dla ciężarnych, które nie chcą nadużywać leków farmakologicznych.

Najczęściej stosowane leki homeopatyczne w astmie oskrzelowej

Homeopatia klasyczna opiera się na zasadzie „podobne podobnym” – dobiera się lek, który u zdrowej osoby wywołałby objawy zbliżone do tych, na jakie cierpi chory. W astmie homeopatia nie ogranicza się do jednego „uniwersalnego” leku, ponieważ ataki astmy mogą mieć różny przebieg u różnych pacjentów (u jednych dominują lęk i świsty, u innych kaszel z odkrztuszaniem, u jeszcze innych duszność wysiłkowa itd.). Poniżej przedstawiamy charakterystykę najczęściej stosowanych leków homeopatycznych u pacjentów z astmą oskrzelową. Opis każdego z nich zawiera typowy obraz kliniczny, profil pacjenta oraz objawy towarzyszące, które wskazują na dany lek, a także przykładowe potencje stosowane w praktyce. Pamiętajmy, że wybór odpowiedniego remedium najlepiej zostawić wykwalifikowanemu homeopacie, który oceni całokształt objawów.

Arsenicum album

Arsenicum album jest jednym z wiodących leków homeopatycznych w terapii astmy. Często odpowiada za cięższe napady duszności, którym towarzyszy silny niepokój i lęk o życie u pacjenta. Typowy obraz to osoba wyczerpana, osłabiona napadem, a jednocześnie bardzo niespokojna, pobudzona ruchowo – chory krząta się, nie może znaleźć sobie miejsca z powodu uczucia duszenia się​. Ataki astmy pojawiają się często późno w nocy, około północy lub tuż po, i zmuszają chorego do wstania z łóżka​. Charakterystyczna jest ulga w pozycji siedzącej lub przy uniesieniu tułowia – astmatyk w obrazie Arsenicum często śpi z tułowiem uniesionym na poduszkach, bo na płasko się dusi. Objawom towarzyszy często uczucie pieczenia w klatce piersiowej oraz ogólne uczucie zimna – pacjent marznie, pragnie ciepła (np. ciepłego okrycia, ciepłych napojów) i ciepło przynosi mu wyraźną poprawę​. Pomimo pragnienia ciepła, chory odczuwa silne pragnienie picia – ale pije w osobliwy sposób: często i malutkimi łyczkami (nie jest w stanie pić większych ilości naraz)​. Kaszel bywa suchy, ze świszczącym oddechem, przechodzący w odkrztuszanie niewielkiej ilości pienistej, białawej wydzieliny​. Profil pacjenta Arsenicum to osoba drobiazgowa, często lękliwa (zwłaszcza o swoje zdrowie), lubiąca porządek, a w czasie choroby staje się bardzo pesymistyczna, boi się śmierci podczas ataku. W ataku bywa blada, zlania zimnym potem, może odczuwać kołatanie serca z przerażenia. Arsenicum album często jest lekiem dla astmatyków-alergików, u których ataki wywołują alergeny (np. kurz, pleśń) – bywa stosowany także w astmie atopowej skojarzonej z wypryskiem czy alergią pokarmową.

Ipecacuanha

Ipecacuanha (często nazywana skrótowo Ipeca) to lek kojarzony z dusznością połączoną z uporczywym kaszlem i odruchem wymiotnym. Obraz astmy dla Ipecacuanha to długotrwałe spastyczne napady kaszlu, które wręcz wywołują wymioty lub silne nudności​. Pacjent ma uczucie, jakby w oskrzelach zalegała duża ilość śluzu, którego nie może odkrztusić – słychać wilgotne rzężenia, bulgotanie, ale przy próbie odkrztuszenia efekty są niewielkie. Duszność bywa przez to szczególnie dokuczliwa, z uczuciem ścisku i ciężaru na piersiach – chory ma wrażenie duszenia się wydzieliną. Często występuje obfite ślinienie (ślina leje się z ust podczas kaszlu) oraz bladość i zimne poty. Osoba w ataku może być obleśna i lepka od potu, czuje się mokra, ale jednocześnie nie odczuwa pragnienia. Wymioty lub dławienie się śluzem nie przynoszą ulgi (co odróżnia Ipecę np. od Antimonium tart. – tam odkrztuszenie ulży). Profil pacjenta: Ipecacuanha jest często lekiem dla dzieci oraz osób młodych, o pełnej budowie ciała (lek ten bywa wskazany u astmatyków z nadwagą)​. Dziecko Ipeca podczas ataku bywa sinawo-blade, apatyczne lub rozdrażnione wskutek złego samopoczucia, może wystąpić u niego nawet krwawienie z nosa przy silnym kaszlu. Napad może zostać wywołany przez wilgoć, zbliżającą się burzę, a także przez gwałtowne zdenerwowanie lub obfity posiłek. W obrazie Ipeca nie ma dominujących cech emocjonalnych poza awersją do bycia drażnionym – chory czuje się bardzo źle i nic go nie cieszy.

Antimonium tartaricum

Antimonium tartaricum (w skrócie Antimonium tart.) to jeden z podstawowych leków homeopatycznych na astmę z obfitą wydzieliną w oskrzelach, szczególnie u małych dzieci lub osób starszych​. Klasyczny obraz to ciężkie rzężenie i furczenia w płucach – oskrzela są pełne śluzu, który pacjent z trudem odkrztusza. Kaszel brzmi „mokro” i bulgocząco, ale choremu brakuje sił, by efektywnie odksztusić wydzielinę. W efekcie pojawia się duszące zaleganie – każdy oddech jest jak przez mokry filtr. Osoba potrzebująca Antimonium tart. jest zwykle bardzo osłabiona, apatyczna, ospała podczas ataku​. Dziecko może wyglądać na półprzytomne, chce tylko leżeć spokojnie (w przeciwieństwie np. do wiercącego się Arsenicum). U dorosłych często lek ten pasuje w zaostrzeniach astmy u osób w podeszłym wieku, z przewlekłym bronchitem. Napad duszności często występuje nad ranem, po obfitym posiłku lub gdy chory się położy po jedzeniu​. Pojawić się może uczucie pieczenia w klatce piersiowej i chrypka (podrażnienie krtani śluzem)​. Twarz chorego bywa blada, może wystąpić sinica ust z niedotlenienia, na czole zimny pot. Profil pacjenta: W aspekcie psychicznym osoby potrzebujące Antimonium tart. bywają rozdrażnione i marudne, zwłaszcza dzieci – nic im nie dogodzi, krzywią się na każdą próbę pomocy. Często nie chcą, by je dotykać czy nimi potrząsać. W tle choroby bywa skłonność do przesady w jedzeniu i piciu (łakomstwo) oraz problemy trawienne, ale podczas ataku astmy dominują objawy oddechowe.

Nux vomica

Nux vomica to lek homeopatyczny, który często bywa kojarzony z osobami drażliwymi, przemęczonymi i nadużywającymi używek – i właśnie u takich pacjentów astma może przybierać obraz pasujący do Nux vomica. Napady duszności pojawiają się często wczesnym rankiem, nad ranem, często po przejedzeniu lub nadużyciu alkoholu poprzedniego dnia​. Astmatyk typu Nux vomica odczuwa silne skurcze oskrzeli po jedzeniu, którym towarzyszy uczucie pełności w nadbrzuszu – jakby rozdęty żołądek powodował ucisk na płuca​. Może odbijać, dokuczać mu będzie refluks lub zgaga w czasie napadu. Kaszel jest suchy, drażniący, często wywołany uczuciem „pieczenia” lub drapania w krtani. Każdy głębszy wdech czy próba rozmowy prowokuje kolejną serię kaszlu. Duszność nasila się w zimnym powietrzu i nad ranem, a poprawia w cieple i po odpoczynku​. Pacjent Nux vomica w czasie ataku bywa skrajnie poirytowany – złości go własna niemoc, bywa nieprzyjemny dla otoczenia. To ten typ chorego, który warczy: „dajcie mi wszyscy spokój!”, bo każdy bodziec go drażni. Często jest to osoba o „korporacyjnym” stylu życia – przepracowana, pijąca dużo kawy, może palić papierosy, wieczorem pije drinka na rozluźnienie, ma nieregularny tryb dnia i nocy. Takie obciążenia pogarszają astmę. Profil pacjenta: Drażliwy choleryk, niecierpliwy, introwertyczny jeśli chodzi o okazywanie słabości (nie lubi okazywać, że coś go pokonało). Typowy jest chłód – pacjent marznie, lubi się opatulać (w przeciwieństwie np. do Sulphur, który jest gorący). Może mieć skłonność do skurczów mięśni, do zaparć (co pasuje do jego ogólnej „spiętości”).

Pulsatilla

Pulsatilla nigricans to lek kojarzony głównie z osobami o zmiennym nastroju, wrażliwymi emocjonalnie, często o łagodnym usposobieniu, potrzebującymi dużo uwagi – i takie osoby, jeśli chorują na astmę, mogą prezentować obraz wskazujący na Pulsatillę. Napady astmy u tych pacjentów często związane są z przegrzaniem, przebywaniem w dusznym pomieszczeniu lub spożyciem ciężkostrawnych potraw​. Duszność może pojawić się np. u dziecka, które zbyt długo biegało w ciepłej sali zabaw, albo po zjedzeniu obfitego, tłustego posiłku (Pulsatilla jest typowym remedium na skutki zjedzenia lodów czy ciast z kremem – w astmie również ten mechanizm się pojawia). Chory odczuwa ciasnotę w piersi, ma świszczący oddech z uczuciem zatkania w klatce. Kaszel bywa mokry, z odkrztuszaniem gęstej żółtawej wydzieliny​. Często kaszel ten powoduje odruch wymiotny lub krztuszenie się, ale generalnie przynosi ulgę (astmatyk Pulsatilla zwykle czuje się gorzej, gdy nic nie może odkaszlnąć). Charakterystyczna jest poprawa na świeżym powietrzu – wyjście na zewnątrz, otwarcie okna przynosi wyraźną ulgę, natomiast duszność nasila się w pozycji leżącej oraz w ciepłym, zamkniętym pokoju​. Profil pacjenta: Osoba potrzebująca Pulsatilli to na ogół typ wrażliwca – emocjonalna, łatwo płacze, szuka wsparcia i pocieszenia u bliskich. Dziecko Pulsatilla podczas ataku będzie przytulać się do mamy, szukać uwagi (w przeciwieństwie np. do Bryonii, gdzie dziecko chce, by je zostawić w spokoju). Często to osoby o skłonności do alergii pokarmowych lub nietolerancji tłustych dań – mówią „nie służy mi wieprzowina, ciasta z kremem”. Z wyglądu Pulsatilla bywa opisywana jako osoba o jasnej karnacji, skłonna do rumieńców, często o jasnych włosach, ale to oczywiście nie reguła.

Natrum sulphuricum

Natrum sulphuricum to jeden z głównych leków homeopatycznych na astmę oskrzelową o podłożu wilgotnym lub alergicznym, często rozważany u chorych, u których objawy zaostrzają się przy wilgotnej, deszczowej pogodzie lub w obecności pleśni​. W istocie, klasycznym wskazaniem do Natrum sulph. jest astma pojawiająca się lub nasilająca w wilgotnym klimacie (np. przeprowadzka nad morze może wyzwolić astmę u predysponowanej osoby). Również ekspozycja na pleśń w domu (wilgotne piwnice, stare budynki) często wywołuje duszności u pacjenta potrzebującego Natrum sulph. Objawy obejmują świszczący oddech z obfitą produkcją lepkiej wydzieliny – kaszel jest mokry, a wydzielina często ma charakter gęsty, ciągnący, śluzowo-ropny (żółtozielony). Chory stara się odkrztuszać i zwykle mu się to udaje, choć ataki kaszlu bywają wyniszczające. Ciekawym objawem wskazującym na Natrum sulph. jest ból po bokach klatki piersiowej – pacjent podczas kaszlu trzyma się za boki, bo od kaszlu bolą go mięśnie (lub opłucna)​. Duszność natomiast często nasila się przy wysiłku fizycznym (osłabiona tolerancja wysiłku) oraz nad ranem, około 4–5 nad ranem pacjent czuje „przytykanie” w piersiach. Profil pacjenta: Bardzo często Natrum sulphuricum pasuje do obrazu astmy u dzieci – jest jednym z wiodących leków w astmie dziecięcej (zwłaszcza jeśli dziecko ma też skłonność do alergicznego kataru czy egzemy)​. Dziecko takie bywa pogodne, choć może mieć pewną skłonność do przygnębienia (Natrum jest solą sodową – leki sodowe często wskazują na wewnętrzną skrytą depresyjność). U dorosłych typ Natrum sulph. może przejawiać wrażliwość na muzykę, skłonność do smutku po stracie bliskiej osoby (to elementy obrazu psychicznego Natrum sulph., choć w astmie nie zawsze wysuwają się na pierwszy plan). Niekiedy wspomina się, że osoby potrzebujące tego leku mają zielonkawe zabarwienie cery lub piegi.

Carbo vegetabilis

Carbo vegetabilis to lek, który kojarzymy z sytuacjami osłabienia, zapaści i niedotlenienia – i takie właśnie oblicze może mieć astma u pacjenta, dla którego wskazany jest Carbo veg. Atak astmy u takiej osoby charakteryzuje się skrajnym zmęczeniem oddechowym: chory oddycha płytko, słabo, może mieć wrażenie pustki w piersiach. Towarzyszy temu często sinica (niebieskawe zabarwienie ust, twarzy) oraz uczucie bardzo słabego krążenia – zimne, sine dłonie i stopy​. Osoba potrzebuje świeżego powietrza – typowe dla Carbo veg. jest pragnienie bycia wachlowanym lub siedzenia przy otwartym oknie, bo tylko ruch powietrza przynosi ulgę​. Co ciekawe, mimo że chory chce świeżego powietrza, ogólnie jest mu zimno – czuje wewnętrzne wychłodzenie, ma chłodną skórę, ale paradoksalnie nie znosi przykrycia (uczucie duszenia pod kocem)​. W obrazie dominować może kaszel z odruchem wymiotnym – seria kaszlu prowadzi do odbijania lub nawet zwracania treści żołądkowej​. Częste są też wzdęcia i wiatry w trakcie napadu (duża aktywność gazów w jelitach) – Carbo vegetabilis to wszak główny lek na rozszerzenie naczyń i gromadzenie się gazów w przewodzie pokarmowym, co przekłada się na objawy. Chory astmatyk Carbo może odczuwać niewielką ulgę, gdy odbije mu się lub odda gazy​. Profil pacjenta: Zwykle Carbo veg. jest lekiem osób starszych lub po przejściach (np. po ciężkich chorobach płuc), u których astma doprowadziła do przewlekłego zmęczenia. Mogą to być również pacjenci po wielu latach nadużywania tytoniu lub alkoholu, wyniszczeni, z nieciekawą cerą. Ich temperament bywa słaby, apatyczny – nie mają sił się złościć czy rozpaczać, raczej popadają w obojętność i letarg. Wołają tylko o powietrze – np. otwierają okno nawet zimą, bo inaczej „się uduszą”.

Spongia tosta

Spongia tosta to ważny lek w homeopatii przy objawach ze strony krtani i tchawicy, szczególnie znany z terapii krupu u dzieci. W astmie również znajduje zastosowanie, zwłaszcza jeśli dominującym problemem jest suchy, „szczekający” kaszel i świszczący wdech. Obraz astmy Spongia przypomina nieco krup: chory ma suchy kaszel brzmiący jak szczekanie psa lub piłowanie drewna​, a oddechowi towarzyszy wysokotonowy świst krtaniowy. Duszność może pojawiać się nagle podczas snu, przed północą – pacjent budzi się z uczuciem, że się dusi, nie może nabrać tchu​. Często odruchowo pochyla się do przodu lub odgina głowę do tyłu starając się zaczerpnąć powietrza​. W przeciwieństwie do wielu innych typów kaszlu, tutaj nie ma wyraźnej wydzieliny – oskrzela są raczej suche, „wyszczekane”. Ulga może przychodzić po ciepłych napojach – kilka łyków ciepłej wody lub herbaty potrafi nieco złagodzić kaszel​. Czasami atak poprzedza uczucie ucisku lub pełności w okolicy tarczycy (Spongia to lek związany także z tarczycą). Profil pacjenta: Spongia najczęściej kojarzona jest z dziećmi i młodszymi dorosłymi o dość energicznym usposobieniu, czasem rudowłosych (choć to drugorzędne). Napady mogą wywoływać zimne powietrze lub wysiłek. Emocjonalnie, osoby te mogą być lękliwe o swoje zdrowie podczas ataku (poczucie zbliżającej się katastrofy), ale poza atakiem bywają dość żywe i pogodne.

Chamomilla

Chamomilla to lek znany rodzicom marudnych ząbkujących niemowląt, ale znajduje również zastosowanie w astmie – zwłaszcza gdy ataki duszności są ściśle powiązane ze stanem emocjonalnym (gniew, złość) pacjenta. Obraz astmy Chamomilla może wyglądać następująco: dziecko (lub dorosły) najpierw przeżywa silne wzburzenie emocjonalne – np. napad złości, histerii, po czym niedługo potem dostaje napadu kaszlu i duszności. Kaszel jest suchy, męczący, napadowy, często zaczynający się wieczorem około godziny 21 i mogący trwać przez większą część nocy​. Chory jest przy tym bardzo pobudzony nerwowo, widać, że każdy nerw jest napięty – u dzieci objawia się to wrzaskiem, kopaniem, wściekłością (nawet podczas ataku mogą okazywać złość)​. Osoba potrzebująca Chamomilli jest nadwrażliwa na ból i dolegliwości – reaguje nieproporcjonalnie dużą irytacją. Podczas napadu astmy kaszel bywa suchy i drażniący, może sprawiać wrażenie „szczekającego”, choć nie tak metalicznego jak przy Spongii. Oddychanie staje się szybsze, płytsze – głównie z powodu komponenty spazmatycznej (skurczowej) wywołanej stresem. Profil pacjenta: Najczęściej Chamomilla wskazana jest u dzieci lub osób młodych, o cholerycznym temperamencie. Dziecko Chamomilla poza atakiem bywa uparte, kapryśne – chce jedną rzecz, po czym zaraz ją odrzuca. Gdy jest chore lub ma napad, tylko noszenie na rękach przynosi mu uspokojenie – to charakterystyczny objaw: malec uspokaja się nieco, gdy jest kołysany i noszony​. U dorosłych taki chory to ktoś, kto przy najmniejszym dyskomforcie robi się złośliwy i opryskliwy, „nie do wytrzymania” dla otoczenia. Czynnikiem wyzwalającym astmę Chamomilla jest często przeciąg lub zimny wiatr (np. przewianie w trakcie zdenerwowania) lub gniew.

Sulphur (Siarka)

Sulphur jest jednym z najczęściej stosowanych w homeopatii leków konstytucyjnych – wpływa na głębokie procesy metaboliczne i immunologiczne. W kontekście astmy bywa używany u pacjentów z tzw. diatezą skórno-oddechową, czyli takich, u których występuje zarówno astma, jak i problemy skórne (atopowe zapalenie skóry, egzemy, pokrzywki) lub którzy przeszli w przeszłości tłumienie chorób skórnych (np. długotrwałe leczenie sterydami zmian na skórze) i po tym nastąpiło pogorszenie objawów oskrzelowych. Obraz astmy Sulphur może obejmować napady duszności nad ranem, około godziny 4–5 rano – chory budzi się wtedy z uczuciem, że musi usiąść, bo brakuje mu powietrza. Często towarzyszy temu suchy kaszel z uczuciem drapania w krtani. Pacjent może odczuwać pieczenie w klatce piersiowej i gardle. Typowe jest, że chce otworzyć okno mimo chłodu – łaknie świeżego powietrza. Charakterystyczna dla Sulphur jest ogólna nietolerancja gorąca – astmatyk tego typu źle znosi przegrzane pomieszczenia, nasila to u niego duszność. Znacznie lepiej czuje się na świeżym powietrzu, nawet chłodnym, byle nie w zaduchu. Kaszel u takich chorych może być szczekający lub krtaniowy, nierzadko z odkrztuszaniem żółtej wydzieliny (jeśli obecna jest komponenta infekcyjna lub alergiczna). Profil pacjenta: Osoba typu Sulphur to często mężczyzna w średnim wieku (choć nie jest to regułą), o raczej niechlujnym wyglądzie – Sulphur „nie dba o ubranie, byle było wygodne”. Często ma czerwonawą skórę, może mieć skłonność do potówek, wyprysków, świądu skóry (zwłaszcza po rozgrzaniu się w łóżku). Miewa też uderzenia gorąca. Często ci pacjenci mają zimne stopy przy gorącej głowie – wystawiają stopy spod kołdry w nocy. Mogą lubić słodycze i tłuste potrawy, choć nie służą im one. W astmie typu Sulphur nierzadko stwierdza się również zgagę lub refluks, które to dolegliwości pogarszają oddech. Psychicznie Sulphur to indywidualista, intelektualista, „filozof”, który jednak może mieć słomiany zapał (zaczyna wiele rzeczy i nie kończy). W czasie choroby bywa obojętny lub zarozumiały, nie lubi porad innych.

(Oprócz wymienionych powyżej, w terapii astmy homeopaci mogą wykorzystywać dziesiątki innych leków w zależności od indywidualnego obrazu – np. Lycopodium, Phosphorus, Kali carbonicum, Calcarea carbonica, Tuberculinum czy rzadziej Blatta orientalis. Wybór jest zawsze indywidualny. Powyżej skupiliśmy się na tych środkach, które należą do najczęściej opisywanych w literaturze homeopatycznej przypadków astmy.)

Podsumowując: Homeopatia przedstawia alternatywne spojrzenie na terapię astmy, skupiając się na indywidualnym obrazie pacjenta i stymulacji naturalnej odporności organizmu. Może stanowić uzupełnienie terapii lub terapię samodzielną dla osób poszukujących łagodniejszych metod i gotowych zaangażować się w długofalowe, holistyczną terapię.